Trạm Thu ảnh vệ tinh Việt Nam

Sau hơn 3 năm xây dựng, ngày 9/7, Trạm Thu ảnh vệ tinh Việt Nam và Trung tâm Dữ liệu viễn thám Quốc gia chính thức đi vào hoạt động. Đây là bước khởi đầu quan trọng, đặt nền móng cơ bản cho việc ứng dụng và phát công nghệ viễn thám ở tầm Quốc gia. Kể từ đây, Việt Nam trở thành nước thứ 5 ở Đông Nam Á có Trạm Thu ảnh vệ tinh ENVISA. Nằm trong khuôn viên hơn 60.000m2 đất thuộc xã Minh Khai, huyện Từ Liêm (Hà Nội), Trạm Thu vệ tinh và Trung tâm Quản lý dữ liệu (hai sản phẩm chính của dự án "Hệ thống Giám sát Tài nguyên Thiên nhiên và Môi trường tại Việt Nam") không chỉ là niềm tự hào của những cơ quan, đơn vị tham gia xây dựng, cung cấp thiết bị công nghệ, quản lý, vận hành, khai thác sử dụng, mà còn là niềm tự hào của đất nước.

 Là trạm thu thứ 5 trong khối ASEAN, nhưng Trạm Thu ảnh vệ tinh Việt Nam được lắp đặt các thiết bị kỹ thuật sử dụng công nghệ mới nhất từ châu Âu, Mỹ và những thiết bị chuyên ngành do Tập đoàn Hàng không và Vũ trụ Quốc phòng EADS-DSC (Pháp) lập riêng cho dự án, tạo ra tính năng tự động cao. Với hệ thống thu nhận dữ liệu băng X và hệ thống xử lý ảnh (bao gồm 4 hệ thống quản lý trạm thu, dữ liệu, xử lý dữ liệu và kho chứa dữ liệu) cấu trúc chặt chẽ, hầu như toàn bộ quá trình thu nhận tín hiệu, xử lý tín hiệu và dữ liệu ảnh ban đầu đều tự động.

Trạm thu được 5 loại ảnh vệ tinh, là Spot 2, Spot4, Spot5, ENVIASAT  ASAR và ENVISAT MERIS có độ phân giải 2,5, 10, 20, 30 và 400m...có thể phục vụ cho nhiều nhiệm vụ trong lĩnh vực điều tra cơ bản, giám sát tài nguyên thiên nhiên và môi trường, giám sát tai biến thiên tai lũ lụt và nghiên cứu sự dâng lên của nước biển do biến đổi khí hậu cũng như đánh giá tác hại của chúng đối với nền kinh tế.

Cùng với việc khánh thành và và đưa vào vận hành Trạm Thu ảnh vệ tinh, Trung tâm Dữ liệu viễn thám Quốc gia - hợp phần cơ bản thứ hai quan trọng nhất của Dự án cũng được đưa vào sử dụng. Với cấu trúc hiện đại, khép kín từ khâu xử lý dữ liệu đến tạo ra sản phẩm, lưu trữ và phân phối, khả năng xử lý ảnh ở mức độ cao, Trung tâm tạo ra các sản phẩm chuẩn như bản đồ trực ảnh theo phân mảnh chuẩn ở các tỷ lệ từ 1/10.000 đến 1/1.000.000 trong hệ tọa độ VN-2000; mô hình số độ cao phủ trùm cả nước tỷ lệ 1/1.000.000 đến 1/2.500.000; các sản phẩm vector (các lớp thông tin địa lý) địa danh, địa giới, giao thông, thủy văn và các lớp thông tin chuyên đề tỷ lệ 1/10.000 đến 1/1.000.000 trong hệ qui chiếu VN-2000; các sản phẩm bản đồ không gian 3D. Các sản phẩm viễn thám này được ứng dụng cho công tác kiểm kê đất đai, kiểm kê rừng, lập bản đồ giám sát biến động các khu vực ven bờ, khu vực đô thị, phục vụ quốc phòng an ninh...

Ngoài việc xây dựng Trạm Thu ảnh vệ tinh, Trung tâm Dữ liệu viễn thám Quốc gia; dự án còn lắp đặt hệ thống viễn thám cho 15 cơ quan ứng dụng, tạo thành một hệ thống công nghệ viễn thám tương đối hoàn chỉnh từ thu nhận, xử lý ảnh và ứng dụng. Trong đó, có 3 cơ quan ứng dụng chính là Viện Quy hoạch và Thiết kế nông nghiệp, Viện Địa chất và Khoáng sản, Trung tâm Kỹ thuật cứu hộ cứu nạn được đầu tư dây chuyền công nghệ viễn thám hiện đại, đã sản xuất được nhiều sản phẩm chuyên ngành thiết thực. Bao gồm: Hoàn thiện phương pháp sử dụng ảnh vệ tinh giám sát biến động mùa vụ lúa (lập được 9 bản đồ lúa  ở Thái Bình, Hải Dương, Hải Phòng); ứng dựng ảnh Spot 4, Spot5 lập bản đồ lúa, bản đồ lớp phủ, sử dựng đất, thống kế diện tích lúa hàng tháng; thành lập bản đồ  thảm phủ và bản đồ biến động thảm phủ phục vụ giám sát tài nguyên thiên nhiên và môi trường; sử dụng ảnh vệ tinh Spot, ENVISAT kết hợp dữ liệu GIS theo dõi đánh giá bão lụt, ngập lụt ở Thừa Thiên - Huế...

Đến nay, Trạm Thu ảnh vệ tinh đã  thu nhận và xử lý được 291 cảnh ảnh đen trắng và 267 cảnh ảnh 3 kênh phổ từ dữ liệu ảnh Spot2;  220 cảnh  ảnh đen trắng, 240 cảnh ảnh 4 kênh phổ từ dữ liệu ảnh Spot4; 69  cảnh độ phân giải 2,5 mét, 75 cảnh độ phân giải 10 m từ dữ liệu ảnh Spot 5, các dữ liệu này đã được ứng dụng phục vụ các dự án lập bản đồ, cơ sở dữ liệu của Bộ và phục vụ, Chương trình điều tra rừng toàn quốc và phục vụ nhiều cơ quan đơn vị khác.  Riêng ảnh dữ liệu vệ tinh ENVISAT ASAR (ảnh Rada), đã thu nhận được 245 cảnh ảnh chụp chế độ thông thường có độ rộng rải chụp 100km, độ phân giải không gian 30 m và chụp ở chế độ quét có độ rộng dải chụp tới 400km; phủ trùm toàn bộ lãnh thổ. Trong số đó có 90 cảnh ảnh đã sử dụng giám sát ô nhiễm dầu trên vùng biển trong năm 2008. Dữ liệu ảnh ENVISAT MERIS thu được 60 cảnh ảnh; trong đó ảnh có độ phân giải toàn phần 300, dùng để nghiên cứu mực nước biển và ảnh phân giải thấp 1,2 km dùng cho quan sát tổng quan mức độ toàn khu vực.

Việc xây dựng Trạm Thu ảnh vệ tinh giúp chúng ta chủ động trong việc cung cấp các tư liệu ảnh viễn thám cho các Trung tâm ứng dụng. Trong thời gian đầu vận hành trạm thu, trong cơ sở dữ liệu viễn thám dùng chung sẽ lưu trữ các ảnh gốc được thu nhận ở Trạm thu. Thời gian tới, Trung tâm sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu viễn thám quốc gia hoàn chỉnh, liên kết với cơ sở dữ liệu viễn thám chuyên ngành trong một hệ thống thống nhất phục vụ công tác chia sẻ, tra cứu, tìm kiếm, cung cấp các dữ liệu viễn thám và các sản phẩm giá trị gia tăng trên ảnh viễn thám một cách nhanh chóng và hiệu quả, trực tuyến đáp ứng kịp thời các yêu cầu giám sát tài nguyên thiên nhiên và môi trường.

Với những thành tựu đã đạt được, cho phép Trung tâm Viễn thám Quốc gia có đủ tự tin bước vào giai đoạn "tăng tốc"; đáp ứng ngày một hiệu quả hơn những yêu cầu giám sát tài nguyên thiên nhiên và môi trường trên phạm vi toàn quốc.

Mai Dung